Kenniscentrum · AI-inkoop

AI-addendum voor SaaS-contracten: zes voorbeeldclausules

Uw SaaS-leverancier heeft AI toegevoegd, maar uw contract zwijgt erover. Een AI-addendum repareert dat — zonder heronderhandeling van het hele contract. Zes clausules die erin horen, met voorbeeldtekst als startpunt.

Digital Sourcing B.V. · Bijgewerkt augustus 2026 · Leestijd ± 6 min

Waarom een addendum en geen nieuw contract?

De meeste SaaS-contracten zijn getekend vóórdat de leverancier AI-functies toevoegde. Het contract regelt dus niets over datagebruik voor modeltraining, aansprakelijkheid voor AI-output of het recht om nieuwe AI-functies te weigeren. Een volledig nieuw contract onderhandelen is zelden haalbaar — een addendum wel. Het natuurlijke moment is een verlenging, uitbreiding of prijswijziging: dan heeft u onderhandelruimte.

Hieronder de zes onderwerpen die in elk AI-addendum thuishoren, telkens met een voorbeeldclausule. De teksten zijn een startpunt voor de onderhandeling, geen kant-en-klaar juridisch product.

1. Datagebruik en modeltraining

De belangrijkste clausule. Zonder afspraak kan de leverancier uw data (prompts, documenten, gebruiksdata) gebruiken om zijn modellen te trainen — waarmee uw bedrijfsinformatie in een model belandt dat ook uw concurrenten bedient.

Voorbeeldclausule
Leverancier gebruikt Klantdata, waaronder invoer, uitvoer en gebruiksgegevens, uitsluitend voor het leveren van de Dienst aan Klant. Gebruik van Klantdata voor het trainen, fijnslijpen of verbeteren van (basis)modellen van Leverancier of derden is niet toegestaan, tenzij Klant daarvoor vooraf schriftelijk toestemming geeft per specifiek doel.

2. Transparantie en melding van nieuwe AI-functies

AI komt vaak via een reguliere update binnen ("shadow AI"). Deze clausule dwingt af dat u het hoort vóórdat het aanstaat.

Voorbeeldclausule
Leverancier informeert Klant ten minste 30 dagen vóór activering schriftelijk over nieuwe of gewijzigde AI-functionaliteit in de Dienst, inclusief het doel, de verwerkte datacategorieën en het onderliggende model. Nieuwe AI-functionaliteit staat standaard uit (opt-in) voor de omgeving van Klant.

3. Aansprakelijkheid voor AI-output

Standaardvoorwaarden sluiten aansprakelijkheid voor AI-output vrijwel altijd volledig uit. Volledige omkering is zelden haalbaar, maar een redelijke tussenpositie wel.

Voorbeeldclausule
Leverancier staat ervoor in dat de AI-functionaliteit functioneert conform de Documentatie. Aansprakelijkheidsbeperkingen uit de Overeenkomst gelden onverkort, met dien verstande dat uitsluitingen van aansprakelijkheid niet van toepassing zijn op schade als gevolg van schending van artikel 1 (datagebruik) of van toepasselijke wetgeving, waaronder de AI-verordening (EU) 2024/1689 en de AVG.

4. Sub-verwerkers en derde-partij-AI

Uw leverancier koopt zijn AI vaak zelf in bij een derde (een modelaanbieder). Zonder afspraak weet u niet wie uw data verwerkt — en verandert dat zonder bericht.

Voorbeeldclausule
Leverancier houdt een actueel overzicht bij van derden wier AI-modellen of AI-diensten onderdeel zijn van de Dienst, inclusief vestigingsland en rol. Inschakeling van een nieuwe AI-onderaannemer vereist voorafgaande schriftelijke melding aan Klant; Klant kan binnen 14 dagen gemotiveerd bezwaar maken. Verplichtingen uit dit addendum legt Leverancier onverkort op aan deze derden.

5. Naleving EU AI Act

De verordening legt verplichtingen bij de aanbieder van het AI-systeem, maar u moet als gebruiker kunnen aantonen dat uw leveranciers voldoen. Leg de bewijslast waar die hoort.

Voorbeeldclausule
Leverancier voldoet aan de op hem rustende verplichtingen uit Verordening (EU) 2024/1689 (AI-verordening) en verstrekt Klant op eerste verzoek de informatie en documentatie die Klant redelijkerwijs nodig heeft voor de eigen naleving, waaronder de risicoclassificatie per AI-systeem en, waar van toepassing, de EU-conformiteitsverklaring.

6. Exit en dataportabiliteit

AI-functies creëren nieuwe lock-in: prompts, configuraties, getrainde varianten en gegenereerde output. Regel bij het addendum meteen wat u bij vertrek meekrijgt.

Voorbeeldclausule
Bij beëindiging van de Overeenkomst, ongeacht de reden, verstrekt Leverancier binnen 30 dagen alle Klantdata — inclusief door of met de AI-functionaliteit gegenereerde output en door Klant aangebrachte configuraties — in een gangbaar, machineleesbaar formaat, en verwijdert deze aantoonbaar uit zijn systemen, back-ups daaronder begrepen, binnen 90 dagen.
Let op: deze voorbeeldclausules zijn een onderhandelstartpunt vanuit inkoopperspectief, geen juridisch advies. Laat het definitieve addendum toetsen door een jurist met IT-recht­expertise — zeker bij hoog-risico-toepassingen onder de AI-verordening.

Hoe krijgt u het addendum getekend?

  1. Inventariseer eerst — welke leveranciers hebben AI toegevoegd, en wat staat er nu in het contract? Zonder overzicht onderhandelt u blind.
  2. Prioriteer op risico — begin bij leveranciers die persoonsgegevens of bedrijfskritische data verwerken.
  3. Kies het moment — verlenging, uitbreiding of een aangekondigde prijsverhoging. Dan wil de leverancier iets van ú.
  4. Wees redelijk maar concreet — clausule 1 (geen training op uw data) en clausule 2 (melding vooraf) zijn voor de meeste leveranciers acceptabel; daar begint u.

Wilt u de AI-eisen liever meteen in de aanbesteding of selectie inbouwen in plaats van achteraf repareren? Zie AI-inkoop. Voor doorlopende bewaking van nieuwe AI-functies bij uw leveranciers — inclusief signalering wanneer een addendum nodig is — is er VendorManager.nl.

Veelgestelde vragen

Wat is een AI-addendum?

Een aanvulling op een bestaand (SaaS-)contract die specifiek de AI-functionaliteit regelt: datagebruik, modeltraining, transparantie, aansprakelijkheid, sub-verwerkers, naleving van de AI-verordening en exit. Het bestaande contract blijft verder ongewijzigd.

Kan ik een AI-addendum afdwingen bij een lopend contract?

Juridisch afdwingen kan meestal niet — het is een wijziging die instemming van beide partijen vraagt. In de praktijk lukt het bij een verlenging, uitbreiding of prijswijziging: dan heeft u onderhandelruimte. Grote leveranciers hebben inmiddels vaak eigen AI-voorwaarden; toets die kritisch in plaats van ze blind te accepteren.

Is een verwerkersovereenkomst (DPA) niet genoeg?

Nee. Een verwerkersovereenkomst regelt persoonsgegevens onder de AVG. Een AI-addendum dekt ook niet-persoonsgegevens (bedrijfsdata, prompts, output), modeltraining, AI-specifieke transparantie en de verplichtingen uit de AI-verordening. De twee vullen elkaar aan.

Welke clausule is het belangrijkst?

Het verbod op modeltraining met uw data (clausule 1). Dat risico is onomkeerbaar: data die eenmaal in een model is getraind, krijgt u er niet meer uit.

AI-clausules in uw contracten inbouwen?

Plan een vrijblijvend gesprek — of laat eerst uw leverancierslandschap op AI-risico's scannen.

Plan een gesprek